دنیای سه خواهر

2nyaye3khahar — Thu, 14 Aug 2008 02:35:18 GMT

به‌نام‌خدا

قفسم را مي‌گذاري در بهشت

دوستم گفت: واااي، باز ماه رمضون! از الان عزا گرفته‌ام، گرسنگي! خيلي سخته.

گفتم: بهتره كه، يه كم وزن كم مي‌كني!

اما يك دفعه عزاي خودم هم گرفت. خدايا يعني مي‌شود اين ماه رمضون من يك مقدار بهتر بشوم؟!

***

داستان همه را متأثر كرده بود جز من. يكي مي‌گفت من 4بار خوانده‌امش و هر بار گريه كرده‌ام. يكي ديگر مي‌گفت حتي حالش هم بد شده! نگران خودم شدم. يعني من نرمال نيستم؟ يك نفر، يك نفر ديگر را دوست داشته، با هم ازدواج مي‌كنند و تا مي‌آيد زندگي شيرين بشود مي‌زند و دخترك مي‌ميرد. خب اينكه طوري نيست! يعني آنقدر نيست كه آدم گريه كند.

"خدا خانه دارد" را باز كردم و براي چهارمين بار اين قسمتش را خواندم:

قفسم را مي‌گذاري در بهشت تا تاب خوردن برگ‌ها، تا سايه‌هاي بي‌نقص درختان انبوه ديوانه‌ام كند. تا دست از لاي ميله‌ها بيرون كنم. تا دستم لاي ميله‌ها زخم شود و زخم دالاني است كه در پايانش تو ايستاده‌اي براي درآغوش كشيدنم. اما من آدم متوسطي هستم و خود را درگير نمي‌كنم، با هيچ چيز. در بهشت هم هوسم را فقط نگاه مي‌كنم و دستم را زخمي هيچ آرزويي نمي كنم....

رمضان كه مي‌شود صدايت را بلند مي‌كني، بلند و بلندتر. من بيشتر و بيشتر پشت پرده پنهان مي‌شوم. تو هر رمضان قفسم را مي‌گذاري در بهشت تا هوس كنم، ولي من...

به اينجايش كه رسيدم ديگر كلي اشك ريخته بودم. خيالم از بابت نرمال بودنم جمع شد.

***

تا ديروز 500 تومان بود امروز مي‌گفت 600. مي‌پرسم گران كرده‌ايد؟ جواب مي‌دهد: ماه رمضونه، از ميدون گرون كردن، دست ما نيست.

هرطور حساب كني رمضان نزديك است.

سفرنامه قم

2nyaye3khahar — Mon, 04 Aug 2008 13:49:18 GMT

به‌نام‌خدا

سي‌و‌سه‌پل، عامل اصلي بي‌هويتي!

دوسه روز پيش قم بودم. يك گروه سي نفره از مسلمانان آمريكايي، انگليسي، اسكاتلندي و ... هم قم بودند! البته اصالتاً عرب بودند. آمده بودند ايران‌گردي. سعي كردم به صورت تندتند اين سوال‌ها را از 6نفرشان بپرسم:

كجا زندگي مي‌كنيد؟ اصالتاً اهل كجائيد؟ سن؟ رشته و دانشگاه؟ كي‌و چرا مهاجرت كرده‌ايد؟ شغل بابا- مامانتون چيه؟ رفتار مردم و دولتي كه توشين باهاتون چطوره؟ ¹ در مورد مردم ايران چطور فكر مي‌كنيد؟ چند روزه ايرانيد؟ چقدر مي‌مونيد؟ كجاها رفتيد؟ كجاها مي‌ريد؟

جالب بود، همه شان حداقل يك نسل بود كه مهاجرت كرده‌بودند اما نگاهشان كه مي‌كردي فقط همان عرب را درشان مي‌ديدي. سبك زندگي، طرز رفتار، نوع غذاخوردنشان، حركات دست و صورت، نوع راه‌رفتن، بوي عطرشان، آرايش مو و صورت، پوشش، حتي اضافه وزن و چاقي‌شان تو را ياد عرب‌ها مي‌انداخت، نه كساني كه در آمريكا متولد شده‌اند و تا حالا آنجا زندگي كرده‌اند. انگليسي هم كه صحبت مي‌كردند با لهجه عربي بود. يعني يك ادمي كه پدرو مادرش و چه‌بسا پدربزرگ و مادربزرگش مهاجربوده‌اند هنوز عرب‌زدائي نشده. گرچه عربي صحبت نمي‌كند اما تمام ابعاد وجودي ديگرش يك عرب خالص است.

اما ما، فارسي را به فرم و آهنگ انگليسي صحبت كردن برايمان شده كلاس، شايد هم مهارت! نگاه ‌مي‌كني به راه رفتن جوان‌ها ياد بك‌استريت‌بويز مي‌افتي!

آورده‌اند كه ما ملت مقاومي بوده‌ايم. گفته‌اند وقتي با ملتي برخورد فرهنگي داشته‌ايم آنها را در خودمان حل مي‌كرده‌ايم. گفته‌اند مغول‌ها بعد از كمي نشست‌وبرخاست(!)با ايراني‌ها انقدر بافرهنگ شدند كه رفتند گنبد سلطانيه را ساختند!

اما هويت ملي چيزي بود متعلق به گذشته كه حالا دود شده رفته هوا.

يك نظريه: هويت يك ملت در دو شاخه امكان ظهور دارد.

شاخه مادي مثل معماري، توليدات و ...

شاخه غيرمادي ، از رسم و رسوم و اساطير و انديشه حاكم گرفته تا نوع رفتارهاي ناخودآگاه (مثل حالت كلي حركت دست و پا و..)

يك مهاجر وقتي خود را ناگهان در محيطي مي‌يابد كه هيچ نشانه‌اي از نمودهاي مادي هويت‌اش در آن نيست، نوعي تكاپو و انسجام براي حفظ شاخه ديگر هويت در وجودش شكل مي‌گيرد. آدم نگران خودش مي‌شود در غربت. مي‌ترسد داشته‌هايش را از دست بدهد. آنچه دارد را خوب حفظ مي‌كند. سعي مي‌كند بيشتر به گذشته‌اش وصل باشد تا احساس وجود داشتن و چيزي از آن خود داشتن بكند.

اما ما، در كشور خودمانيم و پشتمان به سي‌وسه‌پل گرم است. ايرانيت با همه جلوه‌گري‌اش اينجاست. تخت‌جمشيد سرجايش است پس چه باك كه نمودهاي ديگر هويت ملي را به دست فراموشي بسپاريم و با دست ديگر همه آنچه فكر مي‌كنيم نداريم را بشكل بسته‌بندي‌شده از ديگران تحويل بگيريم؟

ايميل‌شان را گرفتم كه وقتي برگشتند باهاشان چت كنم ببينم چطور است كه اينطور خودشان را حفظ كرده‌اند.

***

1- جالب بود كه مي‌گفتند اتفاقاً رفتارشان خيلي هم خوب است و خيلي هم با welcome باهاشان برخورد مي‌شود!

2- باغ است و بهارو سرو عالي ما مي‌نرويم از اين حوالي

ربطي به اين پست ندارد اما نمي‌شود نگويم.

هرچه ما انتظار ظلمات را كشيديم، هرچه چشممان را بستيم و در تاريكي بصورت كورمال‌-كورمال در خانه راه رفتيم كه تمريني بشود براي ايام بي‌برقي، برق نرفت كه نرفت، قدرت خدا!

يعني تا يك رديف جلوي خانه ما و نيز خانه‌هاي بعد از خانه ما برق مي‌رود اما مال ما نه! اينست كه الان احساس خلود در باغ و بهار بهمان دست داده. جالب اينجاست اين منطقه اتفاقاً خيلي هم زياد برقش مي‌رود. مثلاً خانه‌هاي جلوي خانه ما، آن وقتها كه برق هيچ كس نمي‌رفت اينها خيلي وقت‌ها برق و آبشان يك دفعه با هم مي‌رفت! چند احتمال براي بابرقي‌مان هست: 1- گروهي از اولياءالله در نزديكي ما زيست مي‌كنند كه بواسطه آنها از ما دفع بلا مي‌شود. 2- قرار است اداره برق به نحو شايسته‌اي در زمستان از خجالتمان دربيايد و عوضش را در كند.

اگر قرار بود سينما آبي را گرم نكند و باعث رشد نشود، اسمش را مي‌گذاشتند منبت‌‌كاري نه سينما

2nyaye3khahar — Sat, 14 Jun 2008 06:06:18 GMT

به‌نام خدا

"به همين سادگي" را مي‌توان با "shall we dance? " مقايسه كرد. هم به جهت موضوع (روايت يك زن يا مرد خسته و خمود درون خانواده‌اي بي‌توجه) و حتي به علت و جود چند صحنه shall … كه عيناً در به همين سادگي تكرار شده!

خانواده آمريكايي و رقص‌درماني

"مياي با هم برقصيم" روايت مرديست كه شغلش تنظيم وصيت‌نامه است، كاري كسل‌كننده. خانواده‌اش به ظاهر آرام است اما رابطه‌ها چندان قوي نيست. همسرش توجه چنداني به او ندارد البته با اين توهم كه جان، مرد كم‌توقعيست! دختر و پسر خانواده غرق در دنياي نوجواني خودند و رابطه صميمانه‌اي با پدر ندارند. در يكي از همين روزهاي كسل‌كننده جان با پولينا و كلاس رقص‌اش آشنا مي‌شود، جذبش مي‌شود و در كلاس رقص ثبت‌نام مي‌كند. پس از جرياناتي جان نشاط خود را به‌دست مي‌آورد و در پايان خانواده بهبوديافته و شاداب دوباره انسجام گذشته را باز مي‌يابد.

در جريان فيلم شخصيت‌هاي متنوعي تحليل مي‌شوند: دو مربي رقص باشگاه، دو هنرجوي رقص، همسر و دوست جان. فيلم به انگيزه‌ها، شرح‌حال، عملكردها، احساسات و پيشينه شخصيت‌ها نقب مي‌زند و تحليل مي‌كند. روابط پولينا با پارتنر قبلي‌اش مورد ارزيابي قرار مي‌گيرد. روابط مرد در درون خانواده به خوبي تحليل و آسيب‌شناسي مي‌شود. در پايان نوبت به ارائه راهكار مي‌رسد. هيچ‌يك از شخصيت‌ها منفعل نيستند، يا نمي‌مانند. حتي همسر جان كه به ظاهر زن شكست‌خورده خانواده است، سريع ابتكار عمل را در دست مي‌گيرد و با روش‌هايي انسجام از دست رفته را باز مي‌يابد و عشق را دوباره به رگ‌هاي خانواده‌ تزريق مي‌كند.

به همين سادگي، به همين بيهودگي

از اين طرف، به همين سادگي روايت زنيست با شاخصه‌هاي اوليه دينداري (نماز و حجاب و..)، مادري دلسوز و همسري چشم‌به‌راه! او خوب غذا مي‌پزد و با حوصله تزئين مي‌كند. فريزر پروپيماني دارد و با سوسك‌ها مبارزه مي‌كند! نمونه كامل يك زن منفعل و البته باخدا! باشگاه و كلاس نقاشي رفته اما نيمه‌كاره رهايشان كرده، مثل شعرهايش. لحظات شادي‌اش منحصر مي‌شود به فرورفتن در نوستال‍ژي كودكي يا ابتداي آشنايي. روش تربيتي‌اش هم يا صبوري‌ها و سرويس‌هاي بي‌جاست يا سرزنش‌هاي نابجا كه " هيچي نمي‌شوي!" همسرداري‌اش خلاصه مي‌شود در بزك‌دوزك كردن و خريدن كادوي قرمز قلب‌_‌قلبي! جرئت نمي‌كند معماي خيانت همسرش را حل كند يا حتي به آن نزديك شود، ترجيح مي‌دهد تا آخر فيلم در توهم خيانت رنجور بماند. خودش را تا حد يك چلچراغ تنزل مي‌دهد و منتظر مي‌ماند تا ديگران روشن‌اش كنند! آخوند‌هاي تلويزيون هم که مسلما نمي‌توانند مشكلش (كه حتي به‌درستي معلوم نيست چيست!) را حل كنند.

فرهنگ آمريكايي و رقص به جان و خانواده‌اش اين امكان را مي‌دهد كه خانواده را ترميم كنند، اما دين طاهره كوچكترين كمكي به او نمي‌كند. فيلم حتي فرصت استخاره را هم به او نمي‌دهد، مبادا كه آيه‌اي، نشانه‌اي يا اشاره‌اي راه‌گشاي او شود. دين طاهره در چادر و سجاده‌اش خلاصه مي‌شود و او حتي قادر نيست اعتقادش را براي پسرش تبيين كند تا حداقل از ظاهر مادرش شرمنده نباشد. انتظار براي جواب استخاره حتي مانع تفكر منطقي درباره مشكل هم مي‌شود.

طاهره اول به گريه مي‌افتد بعد براي التيام قرص مي‌خورد، به همين سادگي.

روان‌شناسي زنان چادري

از همسايه‌ها كه بگذريم، فيلم حتي از پس شخصيت‌پردازي طاهره به عنوان محوريت داستان هم برنيامده.

در سينما و سيما معمول است كه چادري‌ها فقير، بي‌فرهنگ يا زنداني‌اند. يا مهندسيني روشنفكرند كه زورو‌(zoro)‌وار چادر سر مي‌كنند يا كماندوهايي‌اند كه در نيروي انتظامي مشغول به خدمت‌اند! اخيراً هم با با آرايش عروس چادر هم مي‌شود سر كرد(اغما) و حالا هم كه يك زن چادري افسرده و منفعل به تمام معنا!

علاوه بر اين، در نوع پوشش طاهره تناقض هم وجود دارد. نمي‌دانم ميركريمي تابه‌حال با يك زن چادري معاشرت داشته يا نه.

حجاب و رفتار طاهره در درون و بيرون خانه كاملاً متناقض است. در كوچه و خيابان، طاهره چادر را محكم زير چانه‌اش مي‌چسبد و گاهي به دندان مي‌گيرد. در برخوردهايش محجوب و گاهي خجالتي است. اما در درون خانه با لباس‌خانه و روسري‌از‌پشت بسته(؟!) در را باز مي‌كند و به همكار همسرش مي‌گويد: اين كاغذها را از من بگير! او هم كه ظاهراً مقيدتر از طاهره است مي‌گويد بذاريد اينجا، خودم برمي‌دارم! من كه فكر نمي‌كنم ميركريمي تجربه معاشرت با زنان چادري را داشته باشد!

با دردي اين‌چنين

تنها مزيت به‌همين‌سادگي زنگ خطري است كه براي زنان خانه‌دار مي‌زند.

پيشرفت تكنولوژي و هجوم سرخ‌كن‌ها، انواع واشينگ‌ماشين‌ها، ميكسرها، فست‌فود و ... به آشپزخانه‌ها اگرچه بسيار عالي و هيجان‌انگيز بنظر مي‌رسد اما ممكن است براي خانه‌داران همان پيامدي را داشته باشد كه انقلاب صنعتي براي كارگران داشت: از خودبيگانگي و بيكاري.

وقت زنان ديگر پاي اجاق‌ها و تشت‌ها نمي‌گذرد و اينجاست كه اين سوال مطرح مي‌شود: اين مازاد زمان كجا خرج مي‌شود؟!

آيا اين پيشرفت به نفع سالن‌هاي زيبايي، مراكز خريد، پارتي‌هاي خاله‌زنكي مدرن و خوش‌گذراني‌هاي بيهوده تمام خواهد شد؟ يا مجالي خواهد بود براي رشد، بازسازي و ارزش‌گذاري‌هاي مجدد زنان توسط خودشان؟

اینجا، وضعیت خطر گذرا نیست.

2nyaye3khahar — Fri, 23 May 2008 07:59:18 GMT

به‌نام‌خدا

جنگ به روايت پيرزن سيگاري

باران شديد و به‌گل نشستن جاده‌ها مسئولين اردو را مجبور كرد بچه‌ها را آن‌شب در خرمشهر اسكان بدهند. اتوبوس راهيان نور در خيابان‌هاي خرمشهر به دنبال جائي بود كه بتوان شب را در آن گذراند.

گذشت زمان انگار تأثير چنداني بر شهر نگذاشته بود! هنوز خيلي از خانه‌ها نيم ويران بودند، انگار فقط سردستي سرپا نگه داشته شده‌اند.

بالاخره يك حسينيه پيدا شد. بلافاصله بعد از ورودمان به حسينيه برق و بعدش آب قطع شد! روال هميشگي‌شان بود. اينرا مي‌شد از ظرف‌هاي پرازآبي كه براي ساعت‌هاي قطعي آب ذخيره شده بودند، فهميد.

رابطه بين فرويد، مادام هورناي، فراكتال، نهج‌البلاغه و راه.

2nyaye3khahar — Mon, 19 May 2008 08:05:18 GMT

به‌نام‌خدا

سرگيجه دلپذير

خودكاوي هورناي

داستان از آن‌جا شروع شد كه بانو كارن هورناي، از بزرگترين روان‌كاوان عضو انجمن روانكاوي، از اين انجمن اخراج شد. رؤساي اين انجمن متعصبانه بر عقايد فرويد در زمينه تأثير بلامنازع غرائز بر انسان پافشاري مي‌كردند و تاب تحمل هر انديشه‌اي غير از اين را نداشتند. ولي هورناي با رد برخي نظرات فرويد، ضمن پذيرش نظريه روان‌كاوي‌ او، مسئله تأثير عوامل اجتماعي بر انسان را پيش كشيد. پيش‌كشيدن همانا و اخراج همانا. اين شد كه هورناي به همراه اريك‌فروم و دوستان رفتند يك انجمن ديگر زدند و مكتب نئوفرويديسم را راه انداختند. (انگار هميشه اخراج به راه جديد منجر مي‌شود!) نئوفرويديسم مكتبي است با محوريت روان‌كاوي فرويد و البته با نفي تأكيد يك‌جانبه فرويد بر غرائز و ميدان دادن بيشتر به عوامل اجتماعي.

هورناي كتاب‌هاي خوبي نوشته از جمله "خودكاوي"، كه كتاب خوب و كاربردي‌ايست، حتي براي آنان كه روان‌شناس نيستند.

اين دين فراكتالي

از همين اول بگويم من نه عالم ديني‌ام نه روان‌شناس، پس تمام استنتاجات زير ممكن است چرت يا حتي پَرت باشد. اما تا اطلاع ثانوي آنچه مي‌خوانيد حداقل براي خودم معتبرند.

هرچه از پيچيدگي‌هاي ذهن و روان انسان ومهارت‌هاي زندگي و غيره مي‌خوانم (البته غير از آنهايي كه كاملاً مشخص است ريشه در اومانيسم دارد) به سرعت يك قرينه از متون ديني يادم مي‌آيد. تازه اين‌را مني مي‌گويم كه اطلاعات ديني‌ام غيرتخصصي است، ببينيد اگر يك عالم ديني بخواهد بنشيند اين‌ها را مثلاً تحت عنوان مهارت‌هاي زندگي ريز‌به‌ريز تحليل و تفسير كند و به زبان امروز دربياود و كاربردش را براي زندگي امروز پيدا كند‌(شايد درآورده‌اند، من خبر ندارم) چه گنجينه عظيمي خواهيم داشت. همان مني كه گفتم عالم ديني نيست(!) وقتي به نهج‌البلاغه نگاه مي‌كند فكر مي‌كند اگر كسي نهج‌البلاغه بخواند و بفهمد و دروني كند و عمل كند، حداقل يكي از نتايجش اينست كه مي‌تواند مطمئن باشد از لحاظ روحي_رواني سالم است، پاكِ‌‌پاك.

يك نمونه ساده

يكي از خطاهاي ارتباطي ذهن خواني (reading (mind است. شخص حين ارتباط با افراد سعي مي‌كند ذهنيتي كه پشت رفتارشان خوابيده را حدس بزند.

مثال ساده و معروف: آشنايي را در خيابان مي‌بينيد و سلام مي‌كنيد اما او جواب نمي‌دهد و رد مي‌شود.

خطاي ذهن‌خواني: اينكه فكر كنيم"چه آدم بي‌ادبي" يا "به من بي‌محلي كرد" يا " حتماً ازم بدش مياد" و ...

علت خطا بودن: شايد نشنيده يا فكرش مشغول بوده و ...

رفتار درست: صراحتاً ازش بپرسيم چه اتفاقي افتاده؟

با اينكه خيلي ساده و بديهي به‌نظر مي‌رسد اما اگر يك سرچ در 24 ساعت گذشته خود بكنيم خواهيم ديد شايد چندبار دچار اين خطا شده‌ايم. حتي ريشه بسياري از اضطراب‌ها، سوء‌تفاهمات و قطع‌رابطه‌ها همين خطاي بديهي است.

خب، اين خطا شما را ياد كدام دستور ديني انداخت؟

من ياد اين آيه افتادم: اجتنبوا كثيراً من الظّن إنّ بعضَ الظّن‌ إثم.

تازه اين ظاهر آيه است. گفته‌اند هر آيه بطن‌دربطن است. ما بچه‌هاي رياضي ياد فراكتال مي‌افتيم و سرمان از اين همه شگفتي گيج مي‌رود. يك سرگيجه دل‌پذير.

در روايات هم آمده: اعمال برادرت را بر نيكوترين وجه ممكن حمل كن , تا دليلى بر خـلاف آن قـائم شـود, و هـرگز نسبت به سخنى كه از برادرمسلمانت صادر شده گمان بد مبر, مادام كه مى توانى محمل نيكى براى آن بيابى.

خب اين از نكته‌هاي ارتباط. حين خواندن همين كتاب خودكاوي هم به اين نتيجه رسيدم اگر كسي همه دستورات اخلاقي دين را رعايت كند روح و روانش هيچ‌كدام از گره‌هاي مطرح شده در اين كتاب را نخواهد داشت.

يك توضيح شديداً ضروري

از آن زمان كه موج علم‌گرايي (علم با تعريف پوزيتيويسمي و اثباتي آن و يا همان علم تجربي‌محض منظورم است، نه آن علمي كه اسلام مي‌گويد نور است)عالم را برداشت، بعضي‌ها سعي مي‌كنند براي زيروبم دين هم دليل علمي بتراشند و تا نتراشند آرام نمي‌گيرند. مثلاً مي‌گفتند دانشمندان(؟!) تازگي‌ها كشف كرده‌اند كه حركاتي كه مسلمان‌ها در نماز دارند در واقع نوعي ورزش مطلوب و مفيد است. هاااا پس ببينيد نماز چقدر خوب و علمي است! هاااا چه دين خوبي...

در واقع مي‌خواستند براي دين، اعتبار علمي دست‌و‌پا كنند! غافل از اينكه دين خودش معتبر است و نيازي به دست‌و‌پا‌زدن‌هاي علمي_تجربي حضرات ندارد.

خب، اين همه را گفتم كه بگويم: آنجا كه در مورد دين فراكتالي‌مان گفتم منظورم اين نبود كه: هاااا.. چه دين خوبي، ببينيد روان‌شناسان هم تأئيد مي‌كنند! بلكه منظورم عكس اين است. يعني كه باباجان مارا چه به فرويديسم و نئوفرويديسم؟! برويم همان نهج‌البلاغه خودمان را بخوانيم، از سرمان هم زياد است به ولاي علي.

انیشتن: تخیل از دانش مهمتر است!

2nyaye3khahar — Sat, 03 May 2008 08:22:11 GMT

به‌نام‌خدا

مونوگرافي تخيلي!

مونوگرافي يا به عبارت خودماني‌تر وصف یک فرد یا واحد اجتماعی مثل خانواده، قشر، طایفه و غیره، یکی از روش‌های تحقیق در علوم انسانیست. محققِ مونوگراف‌کار برای اینکه مونوی یک فرد، قشر، طایفه و غیره را گرافی کند (!) می‌تواند از هر روشی استفاده کند، تصورش را بکنید، هر روشی!

در مورد گرافی فرد، یکی از این روش‌ها مطالعه دفتر خاطرات‌اش است.

مثلاً اگر بخواهد سیر تفکر، دل‌مشغولی‌ها، سبک زندگی و ... را در چند نسل متوالی مطالعه کند می‌تواند دفتر یادداشت‌های روزانه چندین نمونه از هر نسل را مطالعه کند تا دستش بیاید توی دلشان چی ‌می‌گذشته است. از آنجا که من از کجا دفتر خاطرات این همه آدم را گیر بیاورم پس تصمیم گرفتم هدهد تخیل را پروازی بدهم ببینم مونوگرافی‌اش چطور است!

اسم ها، دانشگاه ها و غیره هم اتفاقی اند!

مینا، ۱۷ ساله، کلاس یازدهم.

۴۷/۳/۷

امروز سهیلا یک بوردا آورده بود، واقعاً مدل‌هایش رویایی بودند. یک پیرهن یقه شمشیری دوخته بود. گفتم الگویش را بیاورد من هم بدوزم. مامان گفته دیگر از جلوی کاخ جوانان خیابون شاهرخ رد نشم، یه وقت یکی از این مست‌های لایعقل می‌آید بیرون و ناکارمان می‌کند. عصری با سهیلا از خیابان اشرف پهلوی رد می‌شدیم که زهره دختر همسایه قبلی را دیدیم. گفت ۲ ماه دیگر امتحان ورودی مدرسه عالی پارس است، از الان شروع کرده به خواندن. چه حوصله‌ها دارند مردم، وااالا. رادیو یک ترانه از خانوم (به سکون میم) مهستی پخش کرد... همان دفعه اول نصفش را حفظ شدم ایناها: تقصیر توس اگه توی می‌خونه‌هام... تقصیر توس اگه مث دیوونه‌هام... خیال نکن دارم تو عشق بازی در میارم... ببین چه کردی با دلم که دوست ندارم... فهمیدم مخم خوب کار می‌کند. شاید منم رفتم مدرسه عالی و خانوم دکتری شدم واسه خودم...مامان گفت طاهره خانم برای پسرش من را گفته. نمی‌دانم چطو شد یکهو پقی زدم زیر خنده، آبرویم پیش مامان رفت. نمی‌خواهم، چون فکر نکنم پسرطاهره‌خانوم دکتر باشد، اگر بود که آقای دکتر آقای دکتر مادر شوهره دنیا را برداشته بود. آره برای من خوب نیست، فردا من دکتر باشم و شوهرم نباشد مردم چی می‌گند؟!

پسرطاهره‌خانوم و مینا دوماه بعد رفتند شاه‌عبدالعظیم، به عنوان ماه‌عسل!

زینب، ۱۷ ساله، کلاس یازدهم

۵۶/۱۰/۱۰

امروز داستان ماهی سیاه کوچولو نوشته صمد بهرنگی را خواندم، ماهی سیاه کوچولو گفت: می‌خواهم بروم آخر جویبار را پیدا کنم.

دیروز داداش علی کتاب "زندگی، جنگ و دیگر هیچ" نوشته اوریانا فالاچی، چندتا از شعرهای حمید مصدق و حمید گروگان و چندتا از سخنرانی‌های دکتر شریعتی را آورده بود. از یکی از شعرهای مصدق خیلی خوشم آمد و حفظش کردم:

دل من،

خواب پروانه شدن می‌بیند

صبح‌گاهان خورشید

اولین تابشش از دیده‌ من

شبنم خواب مرا می‌چیند

داداش علی سعی داشت یک چیزی را لای کتاب‌هایش قایم کند که مچش را گرفتم. عکس آقای خمینی بود، اولش مقاومت می‌کرد اما وقتی به جان امام قسمش دادم گفت مال خودت. پشت عکس نوشتم:

از گریبان تو صبح صادق

می‌گشاید پر و بال

سخنرانی‌های دکتر را داشتم می‌خواندم که چشمم خورد به سخنرانی‌اش در مورد زن. واقعاً خدا دکتر را رحمت کند. رفتم مریم را هم صدا کردم که با هم بخوانیم و درباره‌اش حرف بزنیم. در قسمتی از این نوشته آمده بود: "اگر زن امروز دیوانه‌وار رنگ عوض می‌کند و خود را به شکل عروسک فرنگی (و نه زن فرنگی) در‌می‌آورد، باید آن‌سوی مرزها استعمار بیگانه را ببینیم و در این سوی مرز خودمان را که در این کار با او هم‌دستی کرده‌ایم، ما زن را فراری داده‌ایم و او به‌سادگی صیدش می‌کند"

دیشب داداش علی ساعت 12 آمد خانه، مادر داشت از دل‌شوره می‌مرد. وقتی آمد نای حرف زدن نداشت، می‌گفت از ساعت 3 ظهر با این کمونیست‌ها بحث‌شان گرفته و تا الان طول کشیده. دو تا کتاب هم با خودش آورده بود، یکی "کالبد‌شناسی چهار انقلاب" از کرین برینتون و یکی "انسان تک‌ساحتی" از هربرت مارکوزه. البته گفت تو الان از این‌‌ها هیچی نمی‌فهمی، بگذار وقتی رفتی دانشگاه.

من و مریم تصمیم گرفته‌ایم سال آینده خودمان را برای امتحان دانشگاه ملی آماده کنیم، شاید همان رشته داداش علی، تاریخ.

مریم یک شعر زیبا از حمید گروگان برایم خواند که قسمتی از آنرا اینجا می‌آورم:

ـ دفتر تکلیف من خالیست ـ

من جواب پرسش آموزگارم را چه گویم؟

کو؟ کجا بنوشته‌ای مشقی که من گفتم:

هر شبی یک صفحه از آن داستان درد و درمان

قصه سرما و دندان

سرگذشت گرگ‌ها با مرد چوپان

من جواب آموزکارم را چه گویم؟

... پس حسابت کو؟

... نمی‌بینم جواب آن همه تفریق و جمع و ضرب و

تقسیمی که گفتم:

مش حسن، جارو کش مسلول

ـ با شش سر عائله ـ

در زاغه‌ای در کوره‌پزخانه، بباید کرد

تا شاید که خرجش جور دخلش آید

... نمی‌بینم جواب آن معمایی که گفتم:

آن کدامین "یک" بود کورا برابر نیست با " یک‌های دیگر" ؟

آری دفتر تکلیف من خالیست

آنک این دستان من

آن عهد و پیمان همچنان باقیست

قلم بنویس...

که من فردا معلم را چه گویم؟

راستی مریم برای خودش یک مقنعه دوخته، مقنعه همان روسری است که جلویش دوخته شده و قسمت چانه هم دارد و خیلی هم بلند است. به مادر گفتم برایم یک قواره چادر کیفی جنس خوب بخرد.

آرمیتا، 21ساله، دانشجوی ترم سه کاردانی علوم تربیتی، دانشگاه آزاد واحد ورامین.

۸۷/۲/۵

امروز بهاره رو دیدم، خدا شانس بده، مهندسی معدن اصفهان قبول شده. من هم اگه یک سال دیگه صبر می‌کردم و تغییر رشته نمی‌دادم الان مهندسی قبول شده بودم. اما دیگه کی حوصله‌اش رو داشت. غرض خوش گذشتنه که می‌گذره! دیروز با شادی رفتیم جلسه شعرخوانی دانشگاه، امیر و احسان و بهروزم بودن. کلی کم آوردم، از همون طرف رفتم ترجمه ترانه‌های پینک فلویدو خریدم، دفعه بعد با پیش‌مطالعه برم سر جلسه، هه هه هه.. شب یکی دوتا از ترانه‌هاشو خوندم بعد انداختمش طرف همون "گزیده آثار دکتر شریعتی" و " چه‌گوارا" یی که پارسال خریدم. فقط پول الکی دادم. مام یه دورانی عجب جوگیری بودیم‌هاا، ترم صفریه و هزار ندونم‌کاری، هه هه هه. بعد نشستم برا دومین بار سری فیلمای امریکن‌پای رو نگاه کردم. برا فردا از آرایشگاه وقت گرفتم واسه فرنچ، این‌دفعه می‌خوام از اون مدل سیاه سفیدا، عمودیشو کار کنم. واسه مشم از چهره‌پردازان وقت گرفتم، آدم یه کم پول بیشتر می‌ده عوضش بعدش افسردگی نمی‌گیره.

شادی می‌خواد بره ست کامل zara بخره، از وقتی بم گفته بدجوری روحیه‌امو از دست دادم هه هه هه... این مش و فرنچ واقعاً واسم لازم بود. واسه کافی‌شاپ هفته بعد که هم بچه‌های ورودی هستن هم چندتا از خوش‌تیپای ترم بالایی، هم لازم بود.. هه هه هه.. دیروز اشکان زنگ زد، جواب ندادم‌، نمی‌دونم چطو نمی‌فهمه دیگه نباید زنگ بزنه؟ ... تا ببینیم هفته بعد چی‌کار می‌کنیم.. هه هه هه..

2nyaye3khahar — Wed, 30 Apr 2008 19:39:01 GMT

به‌نام‌خدا

استاد با وجدان¹

بچه‌های ریاضی‌محض استادی داشتند که گاه کارهای عجیبی می‌کرد. نام استاد که مقامی بود مسئول، گمان نکنم هیچ‌گاه از خاطر این بچه‌ها پاک شود.

اولین‌بار وقتی شناختمش که برای پیگیری بعضی امور صنفی خوابگاه، دل به دریا زدم و رفتم سراغ سرچشمه. وقتی از شورای صنفی و امور دانشجویی دیگر ناامید شده بودم.

استاد در اتاقش بود، در زدم و وارد شدم، بعد از سلام و احوال‌پرسی بدون مکث مشکلات را پشت هم ردیف کردم. حرفم که تمام شد عکس‌العمل استاد چنان بود که یک لحظه شک کردم نکند منظورم را نتوانسته باشم برسانم. نکند استاد فکر کرده من کفش‌هایش را واکس زده‌ام! استاد درست شبیه خودم، بدون مکث، پشت سر هم از من تشکر می‌کرد که آمده‌ام و مشکلات را دارم برایش می‌گویم! در این بین من فقط فرصت می‌کردم بین حرف‌های استاد بپرم که: خواهش می‌کنم استاد... کاری نکردم.

ازم قول گرفت بعد از این هم مشکلات را بنویسم و فقط‌و فقط به خود او بدهم. البته تذکر هم داد، حتی روی یک تکه برگه کوچک! سر‌آخر هم گفت: دخترم اجرت با سید‌الشهدا!!

شب وقتی به خوابگاه برگشتم باز در نهایت تعجب دیدم اثری از مشکل پیش آمده نیست، مشکلی که یک ماه بود غیرقابل‌حل می‌نمود! اجر شما هم با سید‌الشهدا استاد!

تازه الان می‌فهمم حرف استاد (حواله کردن اجرم به سیدالشهدا! ) چیزی نبود جز تفسیر این حدیث از پیامبر که "هر کس صدای مطالبات مردم را به حاکمان برساند، اهل بهشت است و در روز قیامت ثابت قدم است."

بچه‌های دیگر هم پس از مدتی استاد خود را شناختند. شبی که در خوابگاه خواهران تا ساعت دو صبح به درددل‌های گاه کسالت‌آور بچه‌ها گوش می‌داد، در حالی که او هم می‌توانست در آن ساعت از شب، خانواده، استراحت، کار، مطالعه، دل‌مشغولی و ... داشته باشد، مثل بقیه در ساعات دیگر روز.

آن شب از هر دری سخنی رفت، از مشکلات آموزشی گرفته تا فرهنگی و صنفی. یکی از بچه‌ها تصادفی گفت: استاد تأسیساتی‌ها کارشان را درست انجام نمی‌دهند، به‌موقع نمی‌آیند. همین الان که ما داریم حرف می‌زنیم شیر آب یکی از طبقات هرز شده و آب مشغول هدر رفتن است. چند دقیقه بعد چشمان خواب‌آلود و بهت زده بچه‌ها شاهد استادی بودند که آستین بالا زده و سعی می‌کند کاری برای شیر بکند که آب هدر نرود حداقل. بیشتر شبیه رویاست اما واقعیت دارد.

بعضی‌ها آن شب تا صبح بیدار بودند. درسی که استاد داده بود را مرور می‌کردند. استاد اگر چه تخصص در جبر² داشت اما آن شب اختیار را به ما آموخت. آموخت انسان مختار است انتخاب کند وجدان، مسئولیت و جوانمردی را، یا عافیت‌طلبی، سهل‌انگاری و کم‌کاری را. استاد صمیمی بود و پرجذبه. آنقدر صمیمی که بتوانیم توی محوطه راهش را بدون وقت‌قبلی‌‌، سد کنیم و بگوئیم استاد فلان مشکل پیش آمده و آنقدر پرجذبه که همان لحظه فریاد بزند بر سر مسئول‌مربوطه که این بچه‌ها چه می‌گویند؟ هنوز این مشکل حل نشده؟

دکتر مردانگی را در کدام مکتب آموخته بود نمی‌دانم، اما پیدا بود درسش را خوب بلد بود.

***

۱ـ این متن رو دقیقاً اردیبهشت 85 برای نشریه دانشجویی نوشتم، که در واقع مقدمه‌ای بود بر گله‌گزاری‌ای کلی، که یعنی آی دیگر مقامات بی‌مسئولیت، ببینید و یاد بگیرید! یادش بخیر.

۲ـ جبر ۱و۲و۳، سه تا از واحدهای پرطمطراق رشته ریاضی مغز می‌باشد.

2nyaye3khahar — Sun, 27 Apr 2008 10:05:45 GMT

جدایی

هرچه اصرار کردم بگذارند دو هفته دیگر هم پیش من بماند، گفتند نمی‌شود، هر جائی قانونی دارد، دیگران هم حق و حقوقی دارند، یک ماه است پیش شماست.

مرده‌شور این قوانین لعنتی را ببرند، یک جو عاطفه سرشان نمی‌شود. حالا باید می‌بردم و تحویلش می‌دادم، اما من که هنوز ازش سیر نشده بودم! چاره‌ای هم نبود.

برای آخرین بار بوئیدمش، بوی خوش کاغذ کهنه می‌داد. بهش گفتم با تو زندگی من یک‌جور دیگری بود، هیچ وقت فراموشت نمی‌کنم. گرفتمش جلوی مردی که پشت کامپیوتر نشسته بود.

ـ بفرمائید، این کتاب این هم کارت عضویت.

2nyaye3khahar — Fri, 18 Apr 2008 13:27:55 GMT

یک روز زندگی در یک دنیای کوچک

صدای زنگ ساعت درآمد. ساعت ۷بود. بیدار شدم و نشستم. خم شدم طرف مجله‌ها، دست کشیدم رویشان و یکی را به تصادف بیرون آوردم. پگاه آمد. بازش کردم و اولین مقاله‌اش را خواندم. تیترش بود: خلاقیّت وسازمان.

عصر توی اتوبوس یاد یک سخنرانی افتادم، نه ماه پیش بود، فکرم مشغولش شد." یعنی اینطوری می‌شه؟" کمی آنالیزش کردم. " خب، الان که همون طوریه، برا آینده هم که داده نداریم... راستی سخنران کی بود؟ کی بودش؟ خدایا کی بود؟"

رسیدم، پیاده شدم. ساعت نزدیک ۷ بود. هوا عالی بود، آسمان آبی، خیابان هم خلوت. یک مرد میانسال همراه دختر ده‌دوازده سالهٔ اسکیت‌سواری به طرفم می‌آمدند. مرد که انگار پدر بود کمک می‌کرد دختر زمین نخورد. نزدیک‌تر که شدند یادم آمد مرد را یک بار دیگر همین دوروبر دیده بودم. اما انگار آشناتر از یکبار دیدن همین دوروبر بود. سرعت‌شان به خاطر نابلدی دختر کم بود، تا به هم برسیم فرصت داشتم به‌یاد بیاورم کجا دیده‌امشان. دو قدم مانده بود از هم بگذریم که ذهنم جرقه زد: " آهااا... فیاض" فرصت نشد حتی فکر کنم که بپرسم یا نه گفتم: "ببخشید، آقای فیاض؟!" "بله". خودم را معرفی کردم، البته نه با اسم و فامیل خودم که مسلماً نمی‌شناخت، بلکه با طرز آشنائی‌ام با خودش! پرسیدم و فهمیدم همسایه هم هستیم. طبقه‌شان را خواستم بپرسم که رویم نشد! اظهار خرسندی و بعد خداحافظی کردم. چند قدمی دور نشده بودم که سخنران اتوبوسی هم یادم آمد؛ فیاض بود!

شب دوباره رفتم سراغ مجله‌ها. دست کشیدم رویشان ویکی را به تصادف بیرون کشیدم. یکی از لذت‌بخش‌ترین تفریحاتم است. باز هم پگاه آمد. همان شماره صبحی. از اول شروع کردم به ورق زدن، خلاقیت وسازمان... خواستم ورق بزنم و رد شوم که چشمم افتاد به پائین صفحه، جای اسم نویسنده؛ ابراهیم فیاض!

طنز سرخود

2nyaye3khahar — Thu, 17 Apr 2008 03:25:18 GMT

بنام خدا

اردی‌بهشتی‌های بامزه

اردی‌بهشت برنامه‌ایست که هر روز ظهرها از شبکه ۴ پخش می‌شود و به مسائل (مصائب) زنان می‌پردازد. یکی از همان مدل برنامه‌های سوپاپ اطمینانی و خنک‌کننده‌دل تلویزیون.

توی یکی از برنامه‌هاش یک خانم دکتری می گفت بیمه باید طرحی بریزد برای حمایت از مهریه زن‌ها، طوری که مرد برود مهریه زن را بیمه کند و زن هر وقت خواست از بیمه مطالبه‌اش کنند.

فکرش را بکنید، در صورت عملی شدن این طرح این جک هم امکان تحقق پیدا می‌کند:

مرده به زنه می‌گه برو مهریه‌اتو بذار اجرا بریم خونه بخریم!